Działalność wielu przedsiębiorstw rolno-spożywczych zależy od sezonu, a ich wierzycielami bywają rolnicy dostarczający surowiec oraz instytucje finansujące zapasy, maszyny czy nieruchomości. Poniżej omówiono wybrane przepisy Prawa restrukturyzacyjnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 533). Wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością (art. 6 ust. 1) ustawa przewiduje cztery postępowania: o zatwierdzenie układu, przyspieszone układowe, układowe i sanacyjne (art. 2).
W przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym egzekucja dotycząca wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęta przed otwarciem postępowania, ulega z dniem otwarcia zawieszeniu z mocy prawa (art. 259 ust. 1, art. 278 ust. 1). Wierzyciel z wierzytelnością zabezpieczoną na mieniu dłużnika hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską może jednak w toku tych postępowań prowadzić egzekucję wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia (art. 260 ust. 1, art. 279). W postępowaniu sanacyjnym z dniem otwarcia zawieszeniu ulega wszczęta wcześniej egzekucja skierowana do majątku wchodzącego w skład masy sanacyjnej (art. 312 ust. 1).
Ustawa ogranicza też wypowiadanie niektórych umów. W przyspieszonym postępowaniu układowym wynajmujący lub wydzierżawiający może wypowiedzieć najem lub dzierżawę lokalu albo nieruchomości, w których prowadzone jest przedsiębiorstwo, tylko za zezwoleniem rady wierzycieli. Odpowiednio dotyczy to m.in. umów kredytu (co do środków udostępnionych przed otwarciem postępowania), leasingu, rachunku bankowego i innych umów o podstawowym znaczeniu dla przedsiębiorstwa (art. 256 ust. 1 i 2; wyjątki — ust. 3). Przepis stosuje się odpowiednio także w postępowaniu układowym (art. 273) i sanacyjnym (art. 297).
W postępowaniu o zatwierdzenie układu dłużnik samodzielnie, bez udziału sądu, zbiera głosy wierzycieli (art. 3 ust. 2 pkt 1) i składa wniosek o zatwierdzenie układu (art. 7 ust. 1 i 2), przy udziale nadzorcy układu, z którym zawiera umowę (art. 210 ust. 1). Jeżeli nadzorca dokona obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226a ust. 1), przepisy o zawieszeniu egzekucji (art. 312) i o ograniczeniu wypowiadania umów (art. 256) stosuje się odpowiednio (art. 226d i 226e).
Przy sezonowych wpływach znaczenie może mieć to, że sąd odmawia otwarcia postępowania układowego lub sanacyjnego, jeżeli nie uprawdopodobniono zdolności dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu (art. 8 ust. 2), a umarza je, jeżeli dłużnik tę zdolność utracił — także co do zobowiązań, które nie mogą zostać objęte układem (art. 326 ust. 2). Gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania, domniemywa się, że jest oczywiste, iż układ nie zostanie wykonany, co jest podstawą odmowy jego zatwierdzenia (art. 165 ust. 1).
Dla dostawców surowca znaczenie mogą mieć przepisy o grupach wierzycieli. Dla wierzycieli z umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego propozycje układowe przewidują podział na grupy (art. 161 ust. 1a pkt 2). W obrębie grupy warunki restrukturyzacji są co do zasady jednakowe (art. 162 ust. 1), ale korzystniejsze warunki można przyznać m.in. wierzycielowi, którego świadczenia po otwarciu postępowania są konieczne do kontynuowania działalności dłużnika, jeżeli spełnione są warunki z art. 162 ust. 2.
Wierzytelności zabezpieczone na składnikach majątku dłużnika — m.in. hipoteką, zastawem rejestrowym na maszynach lub zapasach albo przez przeniesienie na wierzyciela własności rzeczy — uznaje się za zabezpieczone w części odpowiadającej wartości przedmiotu zabezpieczenia (art. 150 ust. 3). W tej części propozycje układowe przewidują dla wierzycieli zabezpieczonych podział na grupy (art. 161 ust. 1a pkt 3) i bez zgody wierzyciela nie mogą przewidywać stopnia zaspokojenia mniej korzystnego niż w postępowaniu upadłościowym ani innego sposobu zaspokojenia niż przewidziany w umowie ustanawiającej zabezpieczenie (art. 161a ust. 1 i 2). Układ może zostać przyjęty mimo braku wymaganej większości w niektórych grupach, na warunkach z art. 119 ust. 3–6, ale sąd odmawia jego zatwierdzenia, jeżeli wierzyciel głosujący przeciw zgłosi uzasadniony zarzut, że w wyniku układu znalazłby się w gorszej sytuacji niż m.in. w postępowaniu upadłościowym (art. 165 ust. 2).
Przepisy art. 119 ust. 3–6, art. 150 ust. 3, art. 161 ust. 1a, art. 161a i art. 165 ust. 2 obowiązują w obecnym brzmieniu od 23 sierpnia 2025 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 1085); wcześniej wierzytelności zabezpieczone w części pokrytej wartością zabezpieczenia co do zasady nie były objęte układem bez zgody wierzyciela. W sprawach, w których przed tą datą wpłynął wniosek restrukturyzacyjny albo ustalono dzień układowy, stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 4 ustawy zmieniającej).
Znaczenie tych rozwiązań zależy m.in. od struktury zadłużenia, rodzaju zabezpieczeń, umów z kontrahentami i przewidywanych przepływów pieniężnych.
Stan prawny na 2 października 2026 r.